چاپ و انتشار نقشه هاي جعلي توسط شوونيسم فارس و ادعاهاي بي اساس آنها٫ يکي از آشکارترين اقداماتي است که در چند دهه اخير شدت بيشتري يافته اند.

چاپ نقشه هاي امپراطوري دروغين پارس که از آن سوي دنيا به اين سوي دنيا گسترده شده است! يکي از افتخارات شوونيستهاي خيال پرداز ميباشد.

اما٫ آذربايجان به گواه تاريخ و با داشتن دلايل محکم و انکار ناپذير داراي سرزمينهايي بوده است که در حال حاضر تنها بخش کوچکي از آن به عنوان جمهوري آذربايجان استقلال خود را بدست آورده است. سرزمينهاي گسترده آذربايجان در نوشته ها و اسناد بيشماري نامبرده شده اند.

اعتراضاتي که کم کم به مقامات بالاي شوونيسم نيز سرايت ميکند حاکي از اين است که سيستم حکومتي ايران مايل نيست ملت آذربايجان با گذشته خود آشنا شوند. اما چاپ چنين نقشه هايي٫ با در دست داشتن دلايل علمي و تاريخي٫ خواهد توانست ملت آذربايجان را با گذشته واقعي خود آشنا نموده و کمکي براي رهايي از سلطه کثيف فارسها باشد.

شانلي قيام !

حسن جداري

ظلم اليندن چون گليب دور جانه، آذربايجان

ال ويريب دور، شانلي بير عصيانه ،آذربايجان

بير نظر قيل تبريزه،سولدوزا يا اورميهّ يه

گور نئجه غلطان اولوبدور قانه، آذربايجان

توکدي خلقين قانيني بير ييرتيجي دوشمن،يره

گلمه سون بولمم نيه،افغانه ،آذربايجان؟

ظلم و استبداده قارشي،ائتدي يوز مين لر،قيام

قووزادي باشين گينه، طغيانه،آذربايجان

چوخ شرفلي نامورلر، حق يولوندا ئولدولر

چوخ ايگيت لر، دوشدولرزندانه ،آذربايجان

بو رشادت، بو شهامت، بيله بير شانلي قيام

زلزله سالدي،بوتون ايرانه ،آذربايجان

غم گونونده تا گله، ائل لر اونون امدادينه

گوز تيکيب هر گوشيه، هر يانه،آذربايجان

ظلمه قارشي،مين دويوشده،گوستريب اوز قدرتين

اگميوب باش، شيخه يا سلطانه،آذربايجان

قهرمان بير ئولکه دور،غيرتلي بابک لر دوغوب

آفرين، بابک ده کي ايمانه،آذربايجان

دور اياغه،باش گوزوندن سيل، توکولموش قانلاري

چاره يوخدور، جومگيلن طوفانه،آذربايجان

ايستير آذربايجان اولادي، ئوز ترکي ديلين

ئوزگه بير ديل، زور گلير انسانه،آذربايجان

ايليه تا خلقه، بو محنت لي گونده، باشچيليق

احتياجي واردي ستارخانه،آذربايجان

سويليون او قورخي بيلمز قهرمان حيدرخانا

وقتي دور، چيخسين گينه ميدانه،آذربايجان

ثروتي سايسيز حساب سيز، بوللي سل لي نعمتي

بس نچون، اولموش بئله ويرانه ،آذربايجان؟

فقر الينده ايشچيسي،زحمتکشي قالميش اسير

وار يوخي گتميش بوتون تالانه ،آذربايجان

بير بئله تبعيضه،استثماره، ظلمه ،کيم دوزر؟

ظلم اليندن، ياپ گليب دور جانه،آذربايجان

سس وئرين فرياديمه، اي آذري يولداشلاريم

گورموسوز غلطان اولوبدور قانه ،آذربايجان؟

خرداد آيي،  1385

تورکييه بؤيوک ميللت مجليسي قوزئي عيراق حربي عمليياتي قراريني تصديق ائتمه‌سي آردينجا، قوزئي عيراق کوردلري، پ.ک.ک‌ليلارلا بيرليکده گؤستريلر يولا ساليبلار ([1] Peşmerge PKK el ele mitingde).

گؤستريلرين [2] حوررييتده‌کي شکيللرينده ايلگينج گؤرونتولر واردير. بيري تورکييه‌لي کوردلرين تورکجه يازيلاري و او بيري کورد قيزلارين الينده‌کي پلاکارددا ديياربکر، سويوق‌بولاق، اربيل(دياربکر،مهاباد،هولئر) يازيسي.

سويوق‌بولاق، آدي فارس ديلي آکادئميسي (فرهنگستان زبان فارسي) طرفيندن مهابادا چئوريلن باتي آزربايجان ويلايتيميزين اؤنملي شهرلريندندير. نه يازيق کي، کورد ياييلماچيليغي و آخيني نتيجه‌سينده، بو شهرده‌کي تورکلرين ساييسي يوخ دئييله‌جک درجه‌ده آزالميشدير.

ايران سيياسي کوردچولوگونون مرکزي سنندج‌مي، سويوق‌بولاق مي؟

بای بک | آننا, ۲۷-ي خزل , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۰۱:۱۳ | فارسجا, خبرلر

سرپرست هيات كاوش، بررسي و شناسايي منطقه‌ي سد “گلابر” زنجان، از كشف هفت اسكلت انسان متعلق به دوران “مس و سنگ” در اين منطقه خبر داد.

كارشناس باستانشناسي سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري استان زنجان بابيان اينكه عمليات كاوش در اين‌منطقه به‌پايان رسيده است افزود: در جريان اين كاوش، يك قلعه متعلق به‌دوره اشكاني و اسلامي در بالاي تپه تاريخي شناسايي و مورد مطالعه قرار گرفت.

“ابوالفضل عالي” روز پنجشنبه به‌خبرنگار ايرنا گفت: اسكلت‌هاي كشف شده از اين محوطه‌ي تاريخي مربوط به كودك و نوزاد مي‌باشد.

وي افزود:اين اسكلت‌هااز داخل فضاهاي مسكوني اين محوطه‌ي تاريخي كه قدمت آن به شش‌هزار سال مي‌رسد، كشف شده است.

به گزارش خبرنگار ايرنا، عالي، اظهار داشت: نمونه‌اي از اسكلت‌هاي مكشوفه جهت مطالعه و بررسي علل مرگ اين افراد، در اختيار يك انسان‌شناس قرار داده خواهد شد.

به‌گفته‌ي وي، اين قلعه و تپه تاريخي پس‌از آبگيري سد گلابر به‌صورت جزيره‌اي حفظ خواهد آمد.

مسوول روابط عمومي سازمان “ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري” استان زنجان نيز گفت: كاوش در اين محوطه‌ي تاريخي از ‪ ۲۰‬ارديبهشت ماه امسال آغاز شد و ‪ ۱۵‬مهرماه‌جاري نيز خاتمه يافت.

بای بک | آننا, ۲۷-ي خزل , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۱۸:۱۶ | فارسجا, خبرلر 

در روزنامه های خود توهین به هویت ملی، ملت آذربایجان و حمایت از گروه های تروریستی را متوقف کنید

مسئول روزنامه جام جم
سردبیر روزنامه جام جم
سرپرست بخش آنلاین روزنامه جام جم

روز سه شنبه مورخه ۲۴/۰۷/۱۳۸۶ بخش آنلاین روزنامه جام جم مطلبی از آسوشيتدپرس با ترجمه علي كسمايی با عنوان مجوز پارلمان ترکیه برای حمله به شمال عراق ([1] www.jamejamonl…) به سایت خود اضافه نمود.

متاسفانه گردانندگان سایت اینترنتی روزنامه جام جم در اقدامی شیطنت آمیز و هدفدار نقشه تخیلی طراحی شده از سوی گروه های تروریستی کرد را به عنوان عکس تزئینی مطلب مطرح برگزیده اند.

این اقدام گردانندگان بخش آنلاین روزنامه جام جم که وابسته به صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران بوده و از چندین فیلتر سیاسی گذشته و تحت نظارت دائمی مسئولان روزنامه می باشد، امری غیر معمول به نظر می رسد.

در حالی که هر روز در غرب آذربایجان، جنوب ترکیه و شمال عراق انسان های بی گناه قربانی عملیات تروریستی گروه های PKK- PJAK می شوند و منطقه به دلیل آماده شدن نیروهای نظامی ترکیه برای سرکوب گروه های تروریستی حالت بحرانی به خود گرفته است، درج نقشه تخیلی گروه های تروریستی کرد که اراضی غرب آذربایجان را ضمیمه خود کرده است چه معنایی می تواند داشته باشد؟

ما به آقایان مسئول روزنامه جام جم و سایر مسئولین سیاسی که در تهران جا خوش کرده اند، یاد آور می شویم که غرب آذربایجان هر روز شاهد به خاک سپاری پیکر سربازان وافسران شهید ترک سپاهی، نیروی انتظامی، اطلاعاتی و ارتشی می باشد و اشك اندوه و حسرت مادران و پدران داغ دیده که فرزندانشان قربانی تروریسم شده اند هنوز خشک نشده است. باید به شما متذکر شویم که ملت ترک آذربایجان هم چنان که در قضیه کاریکاتور توهین آمیز روزنامه ایران از هویت ملی خود دفاع و شهیدانی نیز تقدیم مام میهن کرد، اگر ضرورتی احساس نماید صد برابر جدی تر از آن به دفاع از اراضی تاریخی آذربایجان خواهد پرداخت.

ملت آذربایجان به خوبی آگاهند که در زمان های نه چندان دور همان رهبران سیاسی تهران نشین چگونه به خاطر منافع مقطعی خود مار را در آستین و خانه ملت آذربایجان پروراندند و امروز این مار بلای جان مردم ترک غرب آذربایجان شده است . این جنایتکاران ناقض حقوق بشربا عملیات های تروریستی سعی در به دست آوردن اراضی دیگر ملت هستند و شما نیز با درج نقشه های ساخته و پرداخته ذهن این تروریست ها به تبلیغ آن می پردازید. آیا برخورد شما در مورد چاپ نقشه خلیج عرب نیز این گونه بود؟ اگر جوابی ندارید بهتر است به آرشیو های روزنامه خودتان و صدا و سیمای جمهوری مراجعه کنید. به گمان، این اقدامات هدفدار که چندین بار نیز در روزنامه های آفتاب یزد و اعتماد منعکس شده، اگر چه با ظرافت های ژورنالیستی صورت می پذیرد ولی با سیاست های پشت پرده شومي اجین است.

کمیته مردمی دفاع از غرب آذربایجان با محکوم کردن این اقدام بخش آنلاین روزنامه جام جم به مسئولان این روزنامه هشدارمی دهد، تکرار این گونه اقدامات بر انگیختن احساسات ملت آذربایجان محسوب گردیده و یقینا ملت آذربایجان نیز از یک وجب خاک مام میهن نگذشته و حق اعتراض را بر خود محفوظ می داند.

کمیته مردمی دفاع از غرب آذربایجان
۲۶/۰۷/۲۰۰۷

بای بک | يئلگؤن, ۲۸-ي خزل , ۱۱۰۰۷ اینجی ایل, چولا ۰۵:۴۱ | فارسجا, خبرلر 

روند مهاجرت پرندگان مهاجر از مرزهاي شمالي به استان آذربايجان شرقي آغاز شده است.

کيومرث کلانتري، مديرکل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان شرقي در گفتگو با خبرگزاري ميراث فرهنگي گفت:« سالانه 120 هزار پرنده مهاجر از اروپا و سيبري به زيستگاه هاي استان مهاجرت مي کنند. چندروزي است که مهاجرت اين پرندگان آغاز شده و درحال ورود به استان هستند.»

وي در ادامه افزود:« زيستگاه‌هاي آبي استان آذربايجان شرقي بهترين فرودگاه براي پرندگان آبزي و کنارآبزي مهاجر است. بخشي از اين 120 هزار پرنده پس از تجيديقوا به جنوب مهاجرت مي کنند و بخشي هم به خاطر زمستان گذري در زيستگاه هاي استان مي مانند.»

کلانتري افزود:« خوشبختانه تاکنون هيچ رفتار غيرعادي يا تلفات در بين آنها مشاهده نشده و همه آنها از سلامت جسمي برخوردارند.»

وي درباره صدور مجوز شکار در اين استان توضيح داد:« بنابه احتمال شيوع آنفلوآنزاي فوق حاد پرندگان، شکارچيان تنها مي توانند پرندگان خشکزي را شکار کنند.»

رئيس اداره کل حفاظت محيط زيست استان آذربايجان شرقي در ادامه افزود:« در استان ما حدود 6000 هزار نفر شکارچي قانوني وجود دارد که هرساله از دفتر اداره کل محيط زيست دفترچه و پروانه شکار مي گيرند. بعد از 2 سال منع شکار، امسال اقدام به صدور پروانه شکار کرده ايم اما شکارچيان حق شکار پرندگان آبزي و مهاجر را ندارند»

باي بک | اودگؤن, ۲۵-ي خزل , ۱۱۰۰۷ اينجي ايل, چولا ۲۱:۴۵ | تورکجه, خبرلر

تورکيه بؤيوک ميلت مجليسي (ت.ب.م.م) اؤلکه سيلاهلي قوووه لرينه عراقين شيماليندا پ.ک.ک ترور تشکيلاتينا قارشي حربي عمليات کئچيرمک ايجازه سي وئرن قرار لاييهه سيني قبول ائديب. آپا-نين تورکييه بوروسونون خبرينه گؤره، قرار لاييهه سي نين لئهينه ۵۰۷، علئيه اينه ايسه ۱۹ ميلت وکيلي سس وئريب.

متبوعاتا آچيق کئچيريلن موزاکيره لرده بوتون پارلامئنت فراکسييالاري نين نوماينده لري سؤز آلاراق تمسيل ائتديکلري سياسي قوووه نين مؤوقئييني آچيقلاييبلار. کوردلردن عيبارت دئموکراتيک توپلوم (جميت) پارتيياسي نين (دتپ) نوماينده سي صلاحددين دميرتاش ايندييه ده ک عراقين شيماليندا ۲۴ دفعه حربي عمليات کئچيريلديگيني، آما بونون پروبلئمين هللينه گتيريب چيخارماديغيني بيلديريب.

او، قانين آخماسي نين يالنيز ديالوق يولو ايله دايانديريلا بيله جگيني سؤيله ييب. جومهوريت خالق پارتيياسي (جخپ) آديندان چيخيش ائدن سابيق ديپلومات شوکرو الکداغ قرار لاييهه سينه جاني-کؤنولدن دستک وئره جکلريني بيان ائده رک تورکييه نين پارچالانماسينا يؤنلن پلانلارا ديقت چکيب. پ.ک.ک-نين ” بؤيوک کوردوستان ” خياليني حياتا کئچيرمک ايسته ديگيني وورغولايان ش.

الکداغ آبش-اي سرت تنقيد ائديب. او، آبش-اين هم پکک، هم ده ايرانا قارشي فعاليت گؤسترن پ.ژ.ا.ک ترور تشکيلاتيندان سياسي کارت کيمي ايستيفاده ائتديگيني دئييب. ميلليتچي هرکات پارتيياسي (مهپ) آديندان چيخيش ائدن سابيق ديپلومات دنيز بؤلوکباشي اردوغان هؤکومتيني تنقيد آتشينه توتاراق ايراقا حربي موداخيله نين گئجيکميش قرار اولدوغونو بيلديريب.

او، قرار لاييهه سي نين لئهينه سس وئره جکلريني آچيقلاياراق اوردونو سونا قدر دستکليه جکلريني وورغولاييب. عدالت و اينکيشاف پارتيياسي (اکپ) آديندان نيهات ارگونون چيخيشيندان سونرا عدليييه نازيري جمعيل چيچک سؤز آلاراق هؤکومتين مؤوقئييني ايفاده ائديب. اونون سؤزلرينه گؤره، خاريجي دستک اولمادان هئچ بير تئررور تشکيلاتي اوزون مودت ياشايا بيلمز.

پ.ک.ک.-يا دا محض اؤلکه خاريجيندن دستک وئريلديگيني وورغولايان نازير تورکييه نين تئررورلا موباريزه ده ايندييه ده ک ۳۲۰ ميليارد دلار ماددي ايتکييه معروض قالديغيني آچيقلاييب

كورد لره آذربايجان يئرلرين ساتمياق 

به كردها زمين و ملك آذربايجان را نفروشيم 

باي بک | اودگؤن, ۲۵-ي خزل , ۱۱۰۰۷ اينجي ايل, چولا ۱۶:۰۶ | فارسجا, خبرلر 

در راستاي افشاي ماهيت توطئه تروريسم کرد جهت اشغال تدريجي اراضي غرب آذربايجان و با توجه به اهميت بنگاه هاي معاملاتي املاک در اين رابطه، کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان صد ها نامه افشا گرانه به بنگاه هاي معاملاتي املاک در شهرهاي غرب آذربايجان ارسال کرد. در اين نامه افشا گرانه ضمن اشاره به تاريخ سياه جنايت هاي تروريست هاي کرد در غرب آذربايجان، به بخش هايي از سياست هاي پيدا و پنهان گروه هاي تروريستي کرد در غرب آذربايجان پرداخته شده است. کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان در اين نامه تلاش نموده که با تشريح نقش مهم بنگاه هاي معاملاتي املاک در خنثي سازي توطئه تروريسم کرد، صاحبان بنگاه هاي معاملاتي املاک را از خطري که در آينده مي تواند گريبان گير مردم ترک غرب آذربايجان شود آگاه سازد. کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان از فعالين آذربايجان و هواداران کميته مي خواهد که با کپي گرفتن و ارسال متن زير به بنگاه هاي معاملاتي املاک منطقه خود، کميته را ياري رسانند.

کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان

۲۵/۰۷/۱۳۸۷

متن نامه ارسالي:

قابل توجه بنگاه هاي معاملاتي املاک

توجه مديران محترم بنگاه هاي معاملاتي املاک را به مطالب ذيل جلب مي نمائيم.

غرب آذربايجان به دليل قرار گرفتن در نقطه سوق الجيشي و استراتژيک، در طول تاريخ خصوصا در قرن اخير بار ها مورد هجوم و تاخت گروه هاي تروريستي کرد قرار گرفته است. در اين حوادث تلخ تاريخي هزاران انسان بي گناه تورک در شهر هاي ماکي،سلماس، خوي،اورمو، سولدوز،قوشاچاي قرباني افکار و اعمال پليد اشخاصي مانند اسماعيل سيمتکو و عبدالرحمان قاسملو و غير شده اند. پدران و مادران پير ما که بعضي از آنها هنوز در قيد حيات هستند آن روزهاي تلخ را به خوبي به ياد داشته و شاهد عيني کشتار کودکان معصوم و تجاوز به زنان بي دفاع در اورمو و سلماس هستند و خود ما هنوز زخم هاي التيام نيافته اخراج خانواده هاي تورک از شهرهاي اشنو، خانا (پيرانشهر) و سويوق بولاغ (مهاباد) و کشتار مردم مظلوم سولدوز(نقده) بدست عناصر تروريست حزب دمکرات کردستان به رهبري عبدالرحمان قاسملو را بر پيکره آذربايجان غربي مي بينيم.

متاسفانه بايد اعتراف کنيم که بستر اين حوادث تلخ تاريخي با سياست هاي عمدي شونيسم فارس، انسان دوستي، سهل انگاري، ساده انديشي، دست و دلبازي هاي بي مورد مردم تورک غرب آذربايجان و بي لياقتي هاي مسئولان تورک منطقه و… آماده و مهيا تر شده است.

در حالي که قريب به ۸۰ سال از جنايات تروريست هاي اسماعيل سميتکو و ۲۸ سال از جنايات حزب دمکرات کردستان مي گذرد، آذربايجان غربي با پديده جديد تروريستي بنام PKK-PJAK که صد بار درنده خو تر از اسلافشان هستند روبرو مي باشد. اين تروريست هاي جديد عملا و آشکارا غرب آذربايجان را جولانگاه خود کرده و براي اشغال اراضي تاريخي ملت آذربايجان از هيچ عمل تروريستي ابا ندارند. اين تروريست ها در سايه سياست هاي عمدي شونيزم فارس و منابع کلان مالي شان که از راه قاچاق انسان، اسلحه، فحشا، مواد مخدر و… به دست مي آورند در کنار عمليات هاي تروريستي، فعاليت هاي سياسي( انتخابات) در سکوت کامل به خريد زمين، املاک و کارخانجات مشغول و در حال اجراي پروژه اشغال آرام اراضي غرب آذربايجان هستند. با کمال تاسف تعدادي از تورک هاي بي غيرت و مسئولان خود فروخته تورک منطقه با لاقيدي به دلالي اين تروريست ها پرداخته و شرافت خود را به پشيزي پول مي فروشند. اين دلالان رو سياه تاريخ، تبديل به جاده صاف کن تروريست هاي کرد در غرب آذربايجان شده اند.

مدير محترم بنگاه معاملاتي:

آن گونه که اشاره شد تروريست هاي کرد در کنار فعاليت هاي سياسي ونظامي خود سياست خريد اراضي و انتقال مهاجرين کرد به شهرهاي غرب آذربايجان را به صورت جدي دنبال مي کنند و اصلي ترين نقطه گذر آنها براي رسيدن به اهداف شوم خود بنگاه هاي معاملاتي در شهرهاي غرب آذربايجان است. تاسف آور اين است که بسياري از هموطنان تورک ما در غرب آذربايجان که به شغل مشاوره املاک مشغول هستند يا به حساسيت موضوع آگاه نبوده و يا در مقابل مقدار بسيار اندکي پول تمطيع مي شوند و ناخواسته تبديل به ابزار فروش اراضي و اسکان مهاجرين کرد در غرب آذربايجان مي گرددند.

“کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان” و مردم غرب آذربايجان از شما برادر هم وطن تورک که براي کسب در آمد و گذران زندگي در بنگاه معاملاتي مشغول هستيد انتظار دارد که با آگاهي يافتن از خطر بزرگي که در آينده منطقه غرب آذربايجان را تهديد مي کند به ممانعت محسوس و غير محسوس ازاجاره، رهن، فروختن زمين، مسکن، باغ، مغازه، کارخانجات و… به عناصر وابسته به تروريسم کرد پرداخته و گامي به ظاهر کوچک ولي بسيار موثر در مقابله با پروژه کردستان سازي، غرب آذربايجان بر داريد.

تاريخ گواه آن است کساني که به طمع پول به ملت خود پشت کرده اند رو سياه هميشگي خواهند بود و “کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان” عملکرد امروزي کساني را که به ابزار تروريسم کرد تبديل شده اند به ياد خواهد سپرده و اينان در فردايي بهتر جواب گوي ملت آذربايجان خواهند بود .

کميته مردمي دفاع از غرب آذربايجان

 ديلماج توقيف شد

مرکز تجارت و وليعهدنشين دوره قاجار و پيشتاز انقلاب مشروطيت بود و تحقير زبان و فرهنگ غني مردم آذربايجان، زخمي عميق بر پيکر اجتماع آذربايجان نهاده است 

تارنماي «براي يک ايران» در ادامه‌ي گفت‌وگوي خود با صاحب‌نظران در باره مسائل قومي در ايران، اين‌بار پاي صحبت مهندس حسن شريعتمداري نشسته است.
مهندس شريعتمداري زاده‌ي تبريز و فرزند آيت‌الله سيدکاظم شريعتمداري، از مراجع تقليد سرشناس ايران در دهه‌هاي ٤٠ و ٥٠ است. مهندس شريعتمداري سال‌هاي پس از انقلاب را عمدتا در خارج از کشور و در آلمان بسر برده است. او از پايه‌گذاران «سازمان ملي جمهوري‌خواهان ايران» و «اتحاد جمهوري‌خواهان ايران» است و از رهبران اين دو سازمان بشمار مي‌رود.
گفت‌وگو با مهندس شريعتمداري به‌صورت مکتوب صورت گرفته است. با تشکر از ايشان که دعوت به اين گفت‌وگو را پذيرفتند.

براي يک ايران: آقاي شريعتمداري، در آذربايجان در سالهاي اخير با يک نوع فزوني و حتي برآمد در گرايش به هويتخواهي و قومگرايي روبرو بوديم. در حالي که از بعد از سالهاي ١٣٢٥ تقريبا ميشود گفت گرايش قومگرايي در آذربايجان در يک فرايند تدريجي در حال فروکش بود. سئوال اين است که در آذربايجان چه خبر است؟ و علت و ريشه‌هاي اين برآمد تازه چه‌ها هستند؟

حسن شريعتمداري: واقعيت اين است پاسخ سئوالات شما ميتواند هر کدام موضوع تحقيق و مطالعه عميقي باشد که نتيجه آن کتابها و مقالههاي تخصصي فراوان است و از عهده يک تن و آن هم در فشردگي يک مصاحبه نخواهد آمد که حق مطلب ادا شود. شايد فقط بتوان در مورد بعضي از وجوه مهم چنين سئوالاتي پاسخي اجمالي داد. با توجه به اين مقدمه نظرات خود را تقديم مي‌کنم.
براي بررسي دقيق‌تر علل تاثيرگذار در روند هويت طلبي ميتوان بطور خلاصه اين عوامل را بصورت زير دسته بندي کرد:

عوامل جهاني
1- جهاني شدن و عکس‌العمل آن يعني منطقه‌گرايي و هويت‌گرايي: جهاني شدن هرچند آثار تند و پردامنه‌ي آن در کشورهاي کمتر توسعه‌يافته و توسعه‌نيافته با شدت و حدت کمتري تاثيرگذار است ولي به علت بسته‌ بودن جوامع اين کشورها عکس‌العمل اين تاثيرات از کشورهاي پيشرفته که روند جهاني شدن در آنها سريعتر است، به مراتب تندتر مي‌باشد. جهاني شدن انسانها را به جهت يکسان شدن بيشتر نرمهاي فرهنگي و اجتماعي و کمرنگ شدن هويت ملي و محلي سوق ميدهد. عکس‌العمل اين جبر عصر جديد دو مولفه‌ي مهم ديني و هويتي دارد. يعني حس ديني و تعلق قومي عکس‌العمل همه انسان‌هايي است که به نوعي آشفتگي دوران گذار را برنمي‌تابند و ترس از دست دادن تشخص ناشي از تعلقات ديني و قومي آنان را در حول اين جريانات بيشتر متشکل و فشرده مي‌کند. اين عامل عمومي در ايران نيز اثر خود را داشته است و اين شرايط فقط محدود به سطح عمومي کشور نيست بلکه در واحدهاي کوچکتر از جمله آذربايجان نيز اثر آن قابل مطالعه است.

2- فروکش کردن دوران رمانتيسم انقلابي و ايدئولوژيهاي جهانشمول در بين نخبگان اجتماعي: عصر جديد را شايد بتوان عصر افول ايدئولوژيهاي جهانشمول دانست. افول تب انقلابيگري و سوسياليسم در سطح جهاني و اسلامگرايي چپ انقلابي در ايران پس از انقلاب، فعالين سياسي و اجتماعي و نخبگان ايراني را که بتدريج قبله‌هاي آرماني خود را از دست ميدادند به فعاليتهاي جديد سوق داد و اغلب نخبگان آذربايجان نيز مساله زبان و هويت ملي را در مرکز توجه خود قرار دادند و در نتيجه کادر فکري و عملي لازم براي تحرک قومي اين مساله فراهم شد.

امروز شما در بين فعالين هويت‌طلب آذربايجان بسياري از کوشندگان چپ سابق و مذهبيهاي انقلابي گذشته را مي‌بينيد که در سازماندهي اين حرکت بسيار کوشا و موثرند. هم چنين شالوده اين طرز تفکر که بخاطر مسائل مهم سراسري ديگري چون پيروزي اسلام و يا مارکسيسم فعلا نبايد مطالبات ديگر را عمده کرد بشدت ضربه خورده است و در بين فعالين سياسي و اجتماعي و توده مردم طرفدار ندارد و به علت افول تفکر جهان شمول نيروي جاذبه بين مردم اقوام مختلف نيز به قوت سابق نيست.

عوامل در سطح ملي

1- عکس العمل سانتراليسم و حامي گرايي حکومتي: کافيست نگاهي به رشد بي‌رويه و روزافزون جمعيت تهران در پس از انقلاب اسلامي بيافکنيم تا مارا از ارائه هر استدلالي در زمينه مرکزگرايي بي‌برنامه و بي‌رويه حکومت پس از انقلاب بي‌نياز سازد. اگر رشد جمعيت را پس از انقلاب تاکنون حدودا دو برابر بگيريم رشد جمعيت پايتخت در اين عرض مدت حداقل ٤ تا ٥ برابر بوده است. (تقريب در محاسبه به اين علت است که آمار دقيقي از جمعيت تهران در دست نيست) بنابراين با يک نگاه ساده ميتوان قضاوت کرد که مرکزگرايي رشدي بين ٢ تا ٥/٢ برابر نسبت به دوره قبل از انقلاب داشته است.

حامي گرايي حکومتي نيز باعث شده که علاوه بر تهران چند مرکز استان به نسبت مرفه مانند اصفهان، مشهد، شيراز، کرمان و... ايجاد شود.

مردم مناطق ديگر به خصوص آذربايجان که بهترين نيروي انساني‌شان را به علت کوچ به مرکز و ديگر استانها از دست مي‌دهند و شاهد هزينه شدن حداکثر درآمد ملي در اين نقاط هستند، از لحاظ انساني و مالي از جمله بازندگان اين سيستم متمرکز سياسي هستند و آنها که به هر علتي در محل خود مانده‌اند طبيعي است که معترض به اين وضع باشند و ريشه‌هاي اين تبعيض را در تبعيض نژادي و فرهنگي بدانند. هرچند اين قضاوت عمومي از لحاظ علمي دقيق نيست ولي پاره‌اي از عوامل قوي حقيقي و تاريخي را به همراه دارد که آسان از کنار آنها نمي‌توان گذشت.

2- عدم سرمايه گذاري و پايين بودن سطح اشتغال: شکاف مرکز و حاشيه يکي از چند شکاف مهمي است که سيستم سياسي موجود باعث تعميق بيش از حد آن شده است و من در چند مقاله به اين شکافها و ديناميسم آنها در سياستگذاري آينده ايران اشاره کرده‌ام و شايد بي مورد نباشد که اينجا اشاره کنم اين شکاف از جمله تعيين کننده‌ترين آنها خواهد بود. نتيجه طبيعي اين واقعيت که ايران را يک ابرشهر بنام پايتخت و چند کلانشهر مرفه‌تر بنام مراکز استانهاي داراي حامي در نظام سياسي ايران تشکيل مي‌دهند اين است که اغلب بودجه مملکتي در اين شهرها بلعيده شده و يا سرمايه گذاري ميشود و بقيه مناطق کشور درحالتي بشدت تبعيض‌آميز از نظر سرمايه‌گذاري مي‌باشند و در نتيجه ايجاد اشتغال بشدت پايينتري برخوردار هستند. اين تبعيض بوسيله نخبگان آذربايجان و توده مردم مشاهده شده و باعث رنجش دائمي آنها مي‌شود.

3- عدم برابري شانس ترقي اجتماعي: شانس ترقي اجتماعي در حاشيه نسبت به مرکز بسيار پايين است. يک معلم، يک مهندس يک پزشک با مراتب علمي و کارداني معادل، صرفاً با قرار گرفتن در حاشيه مملکت بکلي ارزش اجتماعي پايينتري خواهند داشت و از مزاياي مالي و امکانات ترقي بمراتب پايينتري برخوردار خواهند بود. اين وضعيت چکيده نظام سياسي موجود و حاصل طبيعي آن است. بنابراين هرکس امکان کوچ داشته باشد، اگر نه براي خود، دستکم براي ترقي فرزندان خويش مي‌کوشد به مرکز کوچ کند. اين کوچ، مرکز را به تورم نيروي کارآمد و حاشيه را به از دست دادن بهترين نيروهاي متخصص دچار ميکند و در نتيجه فاصله بين امکانات مرکز و حاشيه روزبروز بيشتر و شکاف حاصل عميقتر مي‌شود. سرمايه‌داران محلي نيز در کنار متخصصين همراه با سرمايه خود به مرکز کوچ مي‌کنند و حاشيه علاوه بر فقر سرمايهگذاري دولتي، به از دست دادن روزافزون سرمايه عمومي و محلي خود نيز دچار ميشود و اين دور باطل هميشه ادامه دارد.

عوامل محلي خاص آذربايجان

1- زخم تحقير فرهنگي: رفتار نسنجيده، تبعيض‌آميز و همراه با تحقير دوران پهلوي نسبت به آذربايجان که مرکز تجارت و وليعهدنشين دوره قاجار و پيشتاز انقلاب مشروطيت بود و تحقير زبان و فرهنگ غني مردم آذربايجان، زخمي عميق بر پيکر اجتماع آذربايجان نهاده است که متاسفانه با ادامه اين تحقيرها در قالب جوکها، سريالها و کاريکاتورها در دوره جمهوري اسلامي اين پندار را دامن زده که اين رفتار فراتر از سيستم سياسي حاکم و ريشه در فرهنگ فارسي‌زبانان دارد و نوعي تحقير و تبعيض خودآگاه و سيستماتيک قومي براي پايين نگاه داشتن آذربايجانيان مستعد و فعال و فرادستي بناحق فارسيزبانان در عرصه‌هاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي بر آنان اعمال ميشود. اين تصور هرچند گستردگي کامل و شاملي در عموم آذربايجان ندارد و مخالفين بسياري در بين مردم آذربايجان و نخبگان آنان دارد، ولي چون شواهدي در تاريخ معاصر در تقويت چنين ظني در دسترس است پارهاي از فعالين جداييطلب ميکوشند از آن يک ايدئولوژي مهاجم قومگرا بسازند و اين زخم را التيام ناپذير کنند.

2- زخم حذف و طرد: آذربايجان شاهد حذف و طرد بزرگان خود از نظام سياسي مملکت بوده است. البته آذربايجان در همه شئون سياسي، نظامي، اجتماعي، علمي و اقتصادي مملکت دخالتي انکارناپذير داشته و بسياري از نخبگان اين نمادها را به جامعه تحويل داده است ولي اين نخبگان بيشتر آناني بودند که ويژگي خاصي در تعلق قومي و حمايت از آذربايجان و آذربايجاني از خودشان نشان نداده و فقط در سطح ملي به ايفاي نقش پرداخته‌اند. آذربايجاني از رفتاري که نظام سياسي با ستارخان، با خياباني، با پيشه‌وري و بخصوص پس از انقلاب با آيتالله شريعتمداري صورت گرفت، به اين جمعبندي کلي رسيده است که در سطح سياسي و اجتماعي و اقتصادي و در همه شئون جامعه مکانيسمي وجود دارد که نخبگاني را که آذربايجان خود را به آنان و آنان را به خود وابسته ميداند حذف مي‌کند. با هرکدام از شخصيتهاي فوق عدهاي از ما و عدهاي از آذربايجانيها مي‌توانند موافق يا مخالف باشند ولي اين مساله قضاوت کلي را در مورد اين مکانيسم حذف عوض نمي‌کند. نتيجهاي که از اين رفتار سياسي گرفته ميشود حذف حامي در نظام سياسي به معني حذف آدربايجان از مرکز توجه و قرار دادن آن به عنوان موضوع تبعيض تلقي ميشود.

3- خودآگاهي عمومي نسبت به اهميت زبان مادري: جهاني شدن ارتباطات و امکان دسترسي به رسانه‌هاي عمومي ترکزبان کشورهاي همسايه ايران و بالاتر بودن سطح آنها، باعث خودآگاهي آذربايجانيان در مورد قدرت زبان مادري و درجه انکشاف و پيشرفتگي آن در اقوام متناظر شده است. زبان ترکي که در آذربايجان يک زبان صرفاً شفاهي بود حال چون يک زبان پيشرفته و بالنده که داراي گرامر منظم، خط، گويش و گنجينه لغات روزآمد و همه عوامل يک زبان پوياست در دسترس عموم قرار دارد و اين باعث ايجاد اطمينان به نفس و خودآگاهي عمومي نسبت به زبان مادري مي‌باشد. اختلاف در گويش و يا لغات و گرامر زبانهاي نزديک به ترکي آذري، هيچ کدام نقش عمدهاي در کاهش اين خودآگهي بازي نمي‌کنند بلکه حتي در بسياري موارد باعث تغيير در گويش و لهجه بسياري از نخبگان فرهنگي و اجتماعي در آذربايجان شده‌اند. اين خودآگاهي نسبت به زبان مادري و قدرت آن تبديل به يک خواست عمومي براي برسميت شناخته شدن اين زبان شده است. اين خواست فرهنگي در آذربايجان از هر خواست سياسي و اجتماعي ديگري قويتر است و بيشتر عموميت دارد. در حقيقت اين خواست چنان عمومي است که حتي کارگزاران آذربايجاني نظام اسلامي نيز خود را با آن وفق داده و مروج و مبلغ آنند.

عوامل سياسي
1- رشد روزافزون ترکيه به عنوان کشور مدل: ترکيه کشور همسايه ما هميشه در تاريخ سياسي معاصر ايران نقش بخصوص و ويژهاي ايفاء کرده است. از زمان امپراطوري عثماني تا ظهور آتاتورک و سپس شکوفايي اين کشور پس از انقلاب و مقايسه ناگزير آن با کشور ما... به عبارت ديگر ترکيه نوعي کشور مدل براي ما بوده است و امروزه اين کشور مدل اثر خاص خود را در افزايش اعتماد به نفس آذربايجاني در اتکا به کارداني، درايت و سختکوشي خود بازي مي‌کند.

امکان آمدوشد بدون تشريفات و پرواز مستقيم بين ترکيه و آذربايجان و مسافرت فراوان و تجارت و سرمايه‌گذاري با توجه به همزباني و سهولت مقررات آمد و شد تاثير ويژهاي را در محيط آذربايجان سبب شده است. بويزه که افکار پان‌ترکيستي در ترکيه بتدريج رو به افول است و ترس مردم آذربايجان از اين بابت کاهش يافته است. ترکيه مدرن بيشتر رو به اروپا دارد تا رو به شرق و اين وجههاي مترقي و ايده‌آل به ترکيه داده است.

2- استقلال جمهوري آذربايجان: جدايي اذربايجان و استقلال آن پس از فروپاشي شوروي تاثير مهمي در توده مردم آذربايجان نداشت ولي روشنفکران آذربايجاني، بخصوص گروههاي افراطي آنان را شديداً تحت تاثير قرار داد. عدم وجود يک سيستم پيشرفته سياسي در آذربايجان و گستردگي فقر و نابساماني اجتماعي باعث شده اين کشور نتواند رل يک کشور مدل را براي آذربايجانيان ايفا کند ولي اين واقعيت که همزباني باعث همدلي است را نميتوان انکار کرد. ممکن است موافقين و مخالفين بسياري از هر دو سوي قضيه در يکساني و يا تفاوت نژادي آذربايجان ايران با جمهوري آذربايجان قلم‌فرسايي کنند ولي در مورد همزباني زبانهاي رايج کنوني و اشتراک لفظي و گويشي در سطح بسيار بالا نميتوان شک کرد و اين باعث نوعي احساس نزديکي است که هرچند در وضعيت عادي نميتواند ديناميسم کافي براي خواست بهم پيوستگي ايجاد کند و آن را در سطح فعالان افراطي محدود مي‌کند، ولي در حالتهاي بحراني ميتواند توان لازم براي ايجاد تغييرات سياسي داشته باشد.

3- دخالت ايران در مسائل کشورهاي همسايه و عکس العمل آن: ايران از ابتداي انقلاب بي‌پروا و بدون محاسبه‌ي عکس‌ا‌لعملهاي خطرناک به دخالتي بي‌مهابا در کشورهاي هم‌مرز دست زده است. امروز دخالت ايران در افغانستان، عراق و نفوذ در شيخنشين‌ها، بحرين و حتي شيعيان طائف در عربستان سعودي و سرمايه‌گذاري در گروههاي مذهبي راديکال در لبنان و فلسطين امر پنهاني نيست. ايران در آذربايجان و ترکيه نيز البته در سطح محدودتري مشابه همين رفتار را داشته است و در مورد آذربايجان با ارتباط صميمانه و استراتژيک با خصم تاريخي آنان يعني جمهوري ارمنستان، آنان را بيشتر تحريک به عکس‌العمل نموده است. نتيجه اين سياستهاي نسنجيده باعث تحرک آشکار کشورهاي همسايه در تقويت گرايشهاي قومي در ايران شده است. اين مشکل در سراسر ايران وجود دارد و مختص آذربايجان نيست از اعراب جنوب گرفته تا بلوچها و ترکمنها تا آذربايجانيها و کردها و ... متاسفانه روزبروز شکل حادتري بخود مي‌گيرد.
4- ناسازگاري جمهوري اسلامي با قدرتهاي بزرگ جهان: جمهوري اسلامي خود را يک جايگزين نظري در مقابل قدرتهاي بزرگ جهان و يک نامزد طبيعي و بدون چون و چرا براي پر کردن خلاء قدرت در منطقه خاورميانه ميداند و اين خواست خود را با اقدامات مداوم نظامي، سياسي، فرهنگي و دخالت در کشورهاي ديگر ابراز مي‌کند. عکس‌العمل نظام جهاني در ابتدا سعي در به انزوا کشاندن ايران و سپس ايجاد بحران اقتصادي از طريق تحريمهاي اقتصادي و ايجاد بحرانهاي مختلف اجتماعي بر حول گسلهاي مهم اجتماعي در ايران است. از جمله مهمترين گسلهاي اجتماعي گسل مرکز و حاشيه و يا گسل وحدت ملي و مساله قومي است. اين سرمايه‌گذاري در سطح محدود و آزمايشي انجام ميشود ولي در شدت تاثير آن در کنار عوامل ديگر در حال حاضر نبايد مبالغه کرد.

در يک حالت بحراني فرضي مانند رودررويي آشکار نظامي البته تجزيه ايران نيز ميتواند در دستور قرار گيرد. بخصوص که برخي از نيروهاي منطقه اين تئوري را عرضه ميکنند که ايران با وسعت کنوني صرف نظر از نظام سياسي حاکم بر آن، عامل عدم تعادل پايدار در منطقه است. اين تئوري خطرناک ميتواند در يک حالت بحراني مفروض خريداران خود را در روابط جهاني داشته باشد.

 

براي يک ايران: هم در زمان شاه و هم در دورهي حکومت جمهوري اسلامي ايران، نگاه و توجه به مناطق مختلف ايران هيچگاه يکسان و بدون تبعيض نبوده است. بنظر مي‌رسد آذربايجان در قياس با دو‌‌رهي حاکميت پهلويها خيلي بيشتر مورد بي‌توجهي مسئولان حکومت قرار گرفته است. اولا دليل اين بي‌توجهي چيست؟ ثانيا اين امر تا چه حد در تقويت گرايشهاي قومي در آذربايجان نقش داشته است؟

حسن شريعتمداري: حکومتهاي متمرکز اصولا بر اساس تبعيض بين مرکز و حاشيه بنا شده‌اند. با گسترش امکانات حمل و نقل و گردش سرمايه و پول و تبادل اطلاعات، کارايي اين نوع حکومتها روز بروز بيشتر زير سئوال مي‌رود. آگاهي عمومي نسبت به دهه‌هاي قبل بالا رفته و حاشيه ممالک مختلف نيز از قيد زندگي روستايي رها شده و در نتيجه خواستار امکاناتي برابر با مرکز مي‌باشد. ايران نيز از اين امر مستثني نيست. هر چند حکومت پهلوي نيز يک حکومت تمرکزگرا و ايدئولوژي آن مبني بر ديکتاتوري ناسيوناليستي بود ولي اکثريت مردم ايران در آن دوره روستانشين و در نتيجه نسبتاً داراي توقعات پائين‌تر بودند و در برآورد خواستهايشان کم و بيش خودکفا. پس از انقلاب روزبروز نسبت شهرنشينان به روستائيان فزوني گرفته، درصد جمعيت جوان مملکت بالا رفته ، جمعيت فزوني يافته و در نتيجه سطح توقعات بالا رفته است. دسترسي بيشتر به رسانه‌ها و اطلاعات و آگاهي از رفاه مردم ممالک مترقي خواسته‌ها را به نحو تصاعدي فزوني داده است. از ديگر سو، رفاه نسبي در دوره پهلوي دوم و مدرنيزاسيون نسبي توقعات را تعديل مي‌کرد. اکنون فقر و عقب‌ماندگي فرهنگي و تبعيض که هم در نتيجه تمرکز بي‌برنامه است و هم در نتيجه نداشتن سيستم مديريتي صحيح حتي در درون يک نظام متمرکز، فاصله مرکز و حاشيه را وحشتناک و گسل ناشي از آن را عميقتر و اوضاع را بحراني‌تر کرده است.

در مورد آذربايجان علاوه بر عوامل فوق، مخالفت آذربايجانيان با ولايت فقيه و ترس حکومت از اين سرزمين به علت اشتهار به انقلابي بودن و مبارز بودنشان و هم چنين عدم وجود روحانيون برجسته آذربايجاني در دورن سيستم حکومتي به عنوان حامي، باعث گسترش نگاه تبعض‌آميز و همراه با کينه و حقد حکومت نسبت به اين سرزمين است. اين امري است که مردم آذربايجان از آن رنج مي‌برند و تبعيض در امکانات را با گوشت و پوست خود لمس مي‌کنند.

براي يک ايران: از اينجا مي‌رسيم به يک سئوال ديگر: رابطه توسعه و قوميت‌خواهي و هويت‌طلبي و يا به نوعي مرکزگريزي. در اين باره چه ميتوان گفت؟

حسن شريعتمداري: مسلماً در کشورهاي توسعه يافته و در نظامهاي غيرمتمرکز که داراي مديريتي صحيح در اداره امور کشور باشند اين احساس تبعض و يا مرکزگريزي بسيار کمتر است. اصولا در پاره‌اي از نظامها مراکز چنان کمرنگند و با بقيه فرق ندارند که مرکزگريزي معني پيدا مي‌کند. البته هويت خواهي يک بعد معنوي هم دارد که در پاسخ به پرسش نخست شرح داده شد و عوامل آن ربط چنداني به توسعه ندارند و حتي در بسياري از کشورهاي توسعه يافته نيز بچشم مي‌خورند. در حالت عادي اين تنوع هويتي نه تنها خطر نيست بلکه باعث باروري و غناي فرهنگي هر مملکتي مي‌باشد.

براي يک ايران: رابطه دموکراسي و قوميت‌خواهي، برخي براين نظرند که مطالبات قومي در امتداد دموکراسي است و با تعميق و گسترش آن قابل دسترسي است و نگرانند که در اين دورهي گذار و پيشادموکراسي، جنبش دموکراسي‌خواهي در ايران زير آوار مطالبات قومي خفه شود. آيا اين نگراني بجاست؟

حسن شريعتمداري: اين نگراني بجاست زيرا مطالبات قومي ميتواند تبديل به يک ايدئولوژي ناسيوناليستي شود که براساس کينه قومي و برتريجويي بنا ميشود که ربطي به دموکراسي ندارد. ولي بايد توجه داشت که عدم توجه عاطفي به مطالبات قومي و درگيري منفي و سلبي با آن و سعي در انکار اين مطالبات، خود مناسبترين زمينه را در اختيار گروههاي جدايي‌طلب قرار مي‌دهد که مطالبات قومي را تبديل به يک ايدئولوژي خطرناک قبيله‌گرا و شووينيستي نمايند و کينه قومي را اساس سياستورزي خود قرار دهند. نيروهاي سياسي و متفکرين اجتماعي در ايران بايد خواستهاي اقوام و عدم تمرکز و آزادي فرهنگي و ديني را در مرکز توجهات خود قرار دهند و نسبت به آن حداقل به اندازه خواستهاي دموکراتيک سراسري حساس باشند. اکثريت اقوام افرادي معتدل و ميانه‌رو هستند. نيروهاي سياسي معتدل و معتقد به دموکراسي بايد با توجه به خواستهاي منطقي آنان، آنان را جذب نمايند و وارد گفتگويي سازنده با آنان شوند. ترس از تجزيه و جدايي نميتواند اساس سياستهاي اپوزيسيون را تعيين کند. اپوزيسيون دموکرات ايران بايد سياستي ايجابي و همراه با برنامه عملي در جهت خواسته‌هاي قومي داشته باشد.

براي يک ايران: تقويت گرايش هويت‌طلبي در آذربايجان ما عمدتاً به دورهي پس از پيدايي جمهوري آذربايجان مربوط مي‌شود. تاثير تشکيل جمهوري مستقل آذربايجان در رشد هويت‌طلبي ميان آذربايجان ايران چگونه بوده است. آيا گرايش هويت‌طلبي در آذربايجان از خارج هم نيرو مي‌گيرد؟

حسن شريعتمداري: هويت‌طلبي در همه منطقه ما از اواخر جنگ اول و شايد کمي قبل از آن پاگرفت و انعکاس ناسيوناليسم اروپايي بود. فرضيه‌هايي وجود دارد که اصولا قفقاز و ارامانات در دوره استالين جمهوري آذربايجان ناميده ميشد تا مقدمه تجزيه آذربايجان ما فراهم شود. ولي بايد توجه داشت که در خود جمهوري آذربايجان آن موقع نيز احساسات ناسيوناليستي حادي جريان داشت که در قالب اعتقاد به مارکسيسم خود را پوشانده بود. ارتباط معنوي بين مردم اين مناطق هميشه و بطور بسيار قوي وجود داشته است. فراموش نکنيم که در صدر مشروطيت متجاوز از دوازده هزار تبعه ايراني ترک زبان در ممالک قفقاز مي‌زيست و باکو از مراکز فعاليتهاي روشنفکرانه به نفع دموکراسي و مشروطيت در ايران بود. تاثير نشريات منتشر شده در باکو، گنجه و نخجوان و فعاليتهاي سياسي آنها در اوضاع ايران در اواخر قاجار بسيار برجسته است. ورود ناسيوناليسم به شرق احساس مليتگرايي را در درون اقوام مختلف برجسته کرد. اين احساس عمومي مورد بهره‌برداري حکومت وقت شوروي و باقراف شد تا در ايران نيز اعمال نفوذ نمايند ولي زمينه اين احساس عاطفي اگر وجود نداشت مسلماً استفاده سياسي نيز از آن بي‌ثمر بود. در شرايط عادي آذربايجانيها نشان داده‌اند که خود را از هر ايراني ايرانيتر ميدانند. آذربايجاني به قدري در همه ايران براي خود منافع و پايگاه ايجاد کرده که بسيار بعيد و در شرايط استثنايي است که بتوان تصور کرد انديشه جدايي در بين آذربايجانيها پايگاه اجتماعي پيدا کند. اين نوع افکار هميشه در گروههاي کوچک سياسي مطرح شده و از حدود فعالين سياسي به بيرون تجاوز نکرده است. آنچه در آذربايجان امروز مطرح است خودآگاهي نسبت به هويت و زبان مادري است که عموميت يافته است. آذربايجاني خود را کمتر از هيچ قومي نميبيند و بدنبال يافتن سيستمي است که اين يکساني و مساوات حقوقي و برابري شانس اجتماعي و احترام به فرهنگ و زبان خود را در آن تامين نمايد. با جمهوري آذربايجان نيز ميتوان بدون ترس و واهمه مراودات سازندهاي برقرار کرد. پيش شرط اين کار تنش‌زدايي از روابط حکومتي است که البته در دست دولتمردان طرفين است. يک رابطه متوازن و معقول بين سياستهاي ايران نسبت به ارمنستان و آذربايجان ميتواند اثر بسيار مثبتي در اين امر داشته باشد.

براي يک ايران: "دموکراسي براي ايران، خودمختاري براي کردستان" شعار ساليان دراز حزب دموکرات کردستان ايران بود. اين شعار اما چند سالي است که محو شده، حتي حذف شده. اين، همزمان است با تحولات حاد در منطقه‌ي ما. آيا شما تحولي در سمتگيري عمومي احزاب قومي ميبينيد؟

حسن شريعتمداري: احزاب قومي خود را در موقعيت ويژه‌اي مييابند. از يکسو چالش ايران با غرب و تحولات منطقه فرصتهايي در اختيار آنها نهاده است، از سوي ديگر تجربيات تاريخي مختلف و عدم اقبال گسترده‌ي مردم از شعار جداسري در اين مناطق و حساسيت اکثر کشورهاي بزرگ منطقه نسبت به موضوع جدايي باعث شده تا رفتاري توام با احتياط داشته باشند. تا آنجا که به حزب دموکرات مربوط است آنها خواست يک ايالت قومي کرد و خودمختار را صراحتاً مطرح مي‌کنند اما تاکيد دارند که همهي اين امتيازات را در داخل مرزهاي ايران مي‌خواهند. همه احزاب کرد، کردها را صرفنظر از اينکه در کدام کشور ساکناند يک ملت بزرگ ولي چندپارچه مي‌دانند اما خواست يکي شدن را در نزديک‌مدت به مصلحت خود و عملي نمي‌بينند. آنان براي رسيدن به اين آرزو حتي با احزاب همتاي خود در منطقه منافع مشترک نداشته و استراتژي واحدي را نمي‌توانند تعقيب کنند.

آنچه به ما ايرانيان مربوط است، ما فقط با جذابتر کردن زندگي در ايران براي اقليتهاي قومي و افزودن شانس ترقي و امکانات و رفاه و دموکراسي و اشتغال حداقل نسبت به همسايگان ميتوانيم اطمينان داشته باشيم که نه تنها آنان خود را از ما جدا نخواهند کرد بلکه جاذبه فرهنگي ما نسبت به آن سوي مرزها بيشتر خواهد بود و ما در سراسر مرزهاي خود همونداني را خواهيم داشت که روابط عاطفي مثبتي با ايران خواهند داشت. در صورت عکس، يعني شگوفايي بيشتر فرهنگ و اقتصاد و سياست در کشورهاي همسايه، بديهي است جهت جاذبه‌ي قومي نيز معکوس خواهد بود.

براي يک ايران: به نظر شما اجزاء يک سياست درست از سوي دولت مرکزي در برابر مناطق قومي و مطالبات قومي چه مي‌تواند باشد؟

حسن شريعتمداري: يک سياست صحيح از سوي دولت مرکزي در کوتاه مدت، يک سياست بين‌المللي و منطقه‌ا‌ي عاقلانه است که محيط ملتهب و تنشهاي حاد را آرام نمايد و اين چيزي است که از چنين نظامي متاسفتانه بعيد است و مستلزم بازنگريهاي اصولي و اساسي در سياست خارجي و انتظارات و اميدها و جاه‌طلبي‌هايي است که نتيجه آنها افزودن ناآرامي در منطقه و رويارويي با غرب و در نتيجه عدم تعادل داخلي است. ولي در ميان مدت و درازمدت راهي جز تمکين به و پذيرفتن حقوق يکسان براي ايرانيان از هر نژاد و قوم و آئين و مذهب و استقرار يک نظام مبتني بر حقوق بشر و دموکراسي و حرکت به سمت عدم تمرکز اداري نيست. در درازمدت اين نظام غيرمتمرکز اداري بايد به سمت يک نظام غير متمرکز حقوقي و اداري يعني يک فدراليسم ارتقاء يابد.

مساله اقوام فقط مساله حکومت ايران نيست. همه اقوام ايراني بايد يکساني با ديگران را تمرين کنند و بپذيرند. تبديل مساله قومي به يک ايدئولوژي ناسيوناليستي از طرف اقوام مختلف در حقيقت در بطن خود نپذيرفتن برابري با ديگران و قائل شدن ويژگي و برتري براي خود و نژاد خود است. تقسيمات تاريخي و فدراليسم قومي مي‌تواند شامل چنين نگاه عقب‌مانده‌اي باشد. فدراليسم آينده ايران بايد براساس کارايي واحدهاي جغرافيايي تنظيم شود. خوشبختانه استانهاي ايران از لحاظ تاريخي خود بنام اقوام ساکن در آن نامگذاري شده‌اند و ما در ايران احتياج نداريم تا از خود تقسيمات کشوري مجعولي بسازيم. کافي است استانهايي را که در طول حکومت پهلوي و جمهوري اسلامي به چند پاره تقسيم شده‌اند دوباره به وضعيت تاريخي آنها برگردانيم. در نقاط مورد اختلاف دو قوم ميتوان از طريق رفراندوم در شهرها تعيين نمود که اکثريت ساکنين مثلاً مهاباد ميخواهند در استان آذربايجان بمانند يا به کردستان ملحق شوند. به هر صورت اين پروسه درازمدت و متعلق به زماني است که در ايران يک دموکراسي جاافتاده‌اي با نظام اداري غيرمتمرکز حاکم باشد. اگر شرايط بطور پيشرس به ما تحميل کند که با عجله به اين کار اقدام کنيم معلوم نيست نتيجه مطلوب باشد.

آنچه که مهم است ايجاد يک وفاق ملي و بستر فرهنگي مناسب براي پذيرش چنين برابري اصولي و اساسي بين افراد مرکز و حاشيه است. به گمان من مانع اين برابري فقط حکومتها نيستند. حکومتها خود از فرهنگ عمومي فرمان مي‌برند و زائيده آنند. اين فرهنگ ملي است که قبل از هر چيز بايد مورد بازگشايي و مداقه و تغيير و بازبيني قرار گيرد.

بير سوز ياديما دوشموشدي ايسترديم سيزده بيلرسيز. گلين اوز تانيشلار و قوهوم لاريميزا تاپيشيراق كوردلره قوري يئر و ملك ساتماسينلار. كورد تروريست لري ايستيرلر كي آذربايجان شهرلرينده بير تا اسرائيل قورسونلار. همت ائدين اولارين قاباغين آلاق

كورد ميلتينه يئر ساتميين